Europese toegankelijkheidswet: gids voor ondertitels die voldoen

Kort samengevat

Sinds 28 juni 2025 moeten de lidstaten de Europese toegankelijkheidswet toepassen op de diensten waarmee mensen in de Europese Unie televisie- en on-demandprogramma's vinden en bekijken. Voor ondertitels vraagt de wet vier dingen: ze komen volledig aan, worden correct weergegeven, lopen synchroon en blijven onder controle van de kijker. De wet legt geen maximale leessnelheid, geen nauwkeurigheidsscore en geen bestandsformaat op. Hoeveel programma's ondertiteld moeten zijn, wordt nog altijd door nationale regels bepaald.

Om aan de Europese toegankelijkheidswet te voldoen, moeten je ondertitels de kijker volledig bereiken en correct worden weergegeven. Ze moeten ook synchroon lopen met geluid en beeld, en kijkers moeten ze kunnen bedienen. Die regels gelden voor de diensten waarmee mensen in de Europese Unie televisie- en on-demandprogramma's bekijken.

De Europese toegankelijkheidswet bepaalt niet hoeveel van je programma's ondertiteld moeten zijn. Dat doen een andere wet van de Europese Unie en de nationale regels die daarop steunen. Deze gids behandelt beide.

De Europese toegankelijkheidswet is Directive (EU) 2019/882, aangenomen op 17 april 2019. In het Engels heet ze de European Accessibility Act (EAA). Elke lidstaat moest ze omzetten in nationaal recht. De richtlijn verplicht de lidstaten om die maatregelen toe te passen vanaf 28 juni 2025 (artikel 2 en artikel 31, lid 2).

De juridische punten hieronder komen uit de officiële teksten. De praktische controlestappen en de checklist zijn een manier om het werk te organiseren, geen tekst uit die bronnen. Waar de officiële teksten niets zeggen, vermelden we dat.

Wie moet eraan voldoen?

Je valt eronder als je een dienst aanbiedt waarmee consumenten televisie-uitzendingen of on-demandprogramma's kunnen vinden, kiezen en bekijken.

De wet noemt dat "diensten die toegang verschaffen tot audiovisuele mediadiensten". In de praktijk kan dat gaan om je website, je apps, je app op de settopbox, je app voor slimme televisies en je mediaspeler. Elektronische programmagidsen worden uitdrukkelijk genoemd. (Artikel 3, punt 6, en overweging 31 van Directive (EU) 2019/882.)

Ook toestellen vallen eronder. Eindapparatuur voor consumenten met interactieve computerfuncties, waarmee deze diensten worden bekeken, moet je ondertitels doorgeven en kijkers de mogelijkheid geven om ze te kiezen en aan te passen. (Artikel 2, lid 1, punt d), en bijlage I, afdeling I.) Het overzicht van de Europese toegankelijkheidswet van de Europese Commissie noemt televisieapparatuur die verband houdt met digitale televisiediensten.

Wat als televisie- of on-demanddienst telt, staat in een andere wet: de Richtlijn audiovisuele mediadiensten (AVMD, Engels: AVMSD), Directive 2010/13/EU. Die gaat over programma's onder de redactionele verantwoordelijkheid van een aanbieder. (Artikel 1, lid 1, van de Richtlijn audiovisuele mediadiensten.) Videoplatformdiensten vormen in die richtlijn een aparte categorie. De definitie in de Europese toegankelijkheidswet verwijst niet naar die categorie.

Twijfel je in welke categorie je dienst valt? Het antwoord staat in de Richtlijn audiovisuele mediadiensten, niet in de Europese toegankelijkheidswet.

Zijn er uitzonderingen?

Heel kleine dienstverleners zijn vrijgesteld. Een micro-onderneming heeft minder dan 10 werknemers en een jaaromzet of jaarlijks balanstotaal van ten hoogste 2 miljoen euro. (Artikel 3, punt 23, en artikel 4, lid 5, van Directive (EU) 2019/882.)

Andere aanbieders mogen alleen minder doen als volledige naleving de dienst fundamenteel zou wijzigen of een onevenredige last zou opleggen. (Artikel 14.)

Beroep je je op die uitzondering, leg de beoordeling dan schriftelijk vast en bewaar ze tot vijf jaar nadat de dienst voor het laatst werd verleend. Vernieuw ze wanneer je de dienst wijzigt, wanneer een autoriteit erom vraagt en minstens om de vijf jaar. Die vernieuwing geldt alleen als je je op een onevenredige last beroept, niet als je je alleen op een fundamentele wijziging beroept.

Gebrek aan prioriteit, tijd of kennis geldt niet als reden. (Overweging 66.) Krijg je financiering die bedoeld is om de toegankelijkheid te verbeteren, dan kun je je niet op een onevenredige last beroepen. (Artikel 14, lid 6.)

Wat vraagt de Europese toegankelijkheidswet van je ondertitels?

De Europese toegankelijkheidswet stelt vier eisen aan je ondertitels. Hier staat elke eis in de woorden van de wet, met wat ze in de praktijk betekent:

• Volledige transmissie. Het volledige ondertitelspoor bereikt de kijker.
• Passende kwaliteit voor accurate weergave. De ondertitels verschijnen correct op het scherm van de kijker.
• Synchronisatie van geluid en video. Elke ondertitel verschijnt samen met de spraak of het geluid waar hij bij hoort.
• Weergave- en gebruikscontrole voor de gebruiker. Kijkers kunnen bepalen hoe ondertitels worden weergegeven en gebruikt.

Dezelfde vier regels gelden voor audiodescriptie, gesproken ondertiteling en vertolking in gebarentaal. (Bijlage I, afdeling IV, punt b), ii), van Directive (EU) 2019/882.)

Voor je elektronische programmagids geldt een aparte regel. Die moet waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn. Hij moet ook tonen welke programma's toegankelijkheidsvoorzieningen hebben. (Bijlage I, afdeling IV, punt b).)

Timing verdient extra aandacht. Ook een zuiver, nauwkeurig transcript kan tekortschieten op de synchronisatieregel. Waarom, lees je in Een transcript is geen ondertitel.

Let op

Alle vier de regels gaan over wat de kijker bereikt. Een goed ondertitelbestand dat onvolledig of niet synchroon aankomt, voldoet er niet aan.

Wat laat de Europese toegankelijkheidswet open?

De Europese toegankelijkheidswet legt geen grens in tekens per seconde (CPS) vast, geen nauwkeurigheidspercentage en geen verplicht bestandsformaat. We lazen de artikelen 2 tot en met 4 en bijlage I van Directive (EU) 2019/882, waar de regels voor diensten staan, en vonden geen van deze drie.

Sommige websites van adviesbureaus voegen eigen cijfers toe. De gids van Includio, What the European Accessibility Act Means for Broadcasters and Streaming Platforms, verwijst naar EN 301 549, clausule 7.3. Hij wijst ook op de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1 op niveau AA. De pagina van het Digital Accessibility Centre over vereisten voor audiovisuele media en televisie noemt een kijkhoek van 0,7° voor ondertitels. Dat zijn de lezingen van die adviesbureaus. Geen van deze cijfers staat in de tekst van de Europese toegankelijkheidswet zelf.

De richtlijn bevat ook een lijst met voorbeelden, bijlage II. Eén voorbeeld zegt dat kijkers toegangsdiensten even prominent moeten kunnen inschakelen als de belangrijkste afspeelknoppen. Bijlage II is uitdrukkelijk niet bindend, dus behandel dat voorbeeld als goede praktijk, niet als plicht.

Je huisstijl of de leveringsspecificatie van een klant kan nog altijd een leessnelheid of een formaat vastleggen. Dat is een keuze over kwaliteit of een contractafspraak. Het is geen eis van de Europese toegankelijkheidswet.

Is er een norm die je kunt volgen?

Er is één kandidaat, en die volgen is vrijwillig. Het gaat om EN 301 549 V4.1.1, een Europese norm van het Europees Instituut voor telecommunicatienormen (ETSI).

Het Europees Instituut voor telecommunicatienormen stelde die norm op op verzoek van de Europese Commissie, als één vrijwillige manier om aan de Europese toegankelijkheidswet te voldoen. (Normalisatieverzoek C(2022) 6456 final.)

Zodra de norm in het Publicatieblad van de Europese Unie is vermeld, geven de relevante clausules een "vermoeden van conformiteit". Eenvoudig gezegd: men gaat ervan uit dat je voldoet aan de eisen die de norm dekt. (Artikel 15, lid 1, van Directive (EU) 2019/882.)

We konden niet bevestigen of die vermelding in het Publicatieblad al verschenen is. Controleer de status voordat je erop vertrouwt.

Wie bepaalt hoeveel programma's ondertiteld moeten zijn?

Je nationale regels bepalen dat, niet de Europese toegankelijkheidswet. Die regels komen voort uit de Richtlijn audiovisuele mediadiensten. Die richtlijn vraagt elke lidstaat om televisie- en on-demanddiensten voortdurend en geleidelijk toegankelijker te maken, via evenredige maatregelen. (Artikel 7 van de Richtlijn audiovisuele mediadiensten.)

De Richtlijn audiovisuele mediadiensten legt geen percentage ondertitelde programma's vast voor de hele Europese Unie. Elk land kiest zijn eigen aanpak.

De Europese toegankelijkheidswet bepaalt vervolgens hoe die ondertitels de kijker moeten bereiken. Haar regels gelden voor de ondertitels die voortkomen uit de nationale maatregelen op basis van de Richtlijn audiovisuele mediadiensten. (Artikel 3, punt 6, van Directive (EU) 2019/882.)

Een rapport van de Europese Commissie over 2019 tot en met 2022 telde wat de lidstaten rapporteerden:

Bron: werkdocument van de diensten van de Commissie SWD(2024) 4 final, punt 2.4. Het rapport publiceert de percentages per land niet.

Hetzelfde rapport wijst op een paar patronen. Publieke omroepen krijgen doorgaans hogere aandelen opgelegd dan private omroepen. Verschillende landen hanteren strengere regels voor nieuws, politieke en economische debatten en diensten van algemeen belang. Sommige landen stellen bepaalde soorten programma's vrij, zoals themazenders voor livemuziek en sport. Sommige stellen heel kleine aanbieders vrij.

Het Europees Parlement wil gemeenschappelijke doelen voor de hele Europese Unie, waaronder een percentage toegankelijke inhoud. Dat vroeg het in zijn resolutie van 9 mei 2023 over de uitvoering van de herziene Richtlijn audiovisuele mediadiensten (P9_TA(2023)0134). De resolutie legt zelf geen percentage vast.

Kernpunt

De Europese toegankelijkheidswet bepaalt hoe ondertitels de kijker moeten bereiken. De regels van je land op basis van de Richtlijn audiovisuele mediadiensten bepalen hoeveel programma's ze nodig hebben.

Welke data tellen?

De belangrijkste datum is 28 juni 2025. Vanaf die dag verplicht de richtlijn de lidstaten om hun maatregelen toe te passen op diensten die aan consumenten worden verleend en op producten die in de handel worden gebracht. (Artikel 2 en artikel 31, lid 2, van Directive (EU) 2019/882.)

Beide data komen uit artikel 2 en artikel 31 van de richtlijn.

Misschien zie je 28 juli 2025 staan in een rapport van de diensten van de Commissie, SWD(2024) 4 final. De richtlijn zelf zegt 28 juni 2025. Volg de richtlijn.

En inhoud die vóór juni 2025 is gepubliceerd?

Sommige oudere inhoud op websites en in apps is uitgesloten. Maar de Europese toegankelijkheidswet legt geen aparte deadline vast om een archiefcatalogus te ondertitelen.

De uitsluiting geldt voor inhoud op websites en in mobiele apps. Ze omvat onder meer (artikel 2, lid 4, van Directive (EU) 2019/882):

• vooraf opgenomen, op tijd gebaseerde media die vóór 28 juni 2025 zijn gepubliceerd
• kantoorbestandsformaten die vóór 28 juni 2025 zijn gepubliceerd
• archieven die alleen inhoud bevatten die na 28 juni 2025 niet is bijgewerkt of aangepast
• inhoud van derden die je niet hebt gefinancierd of ontwikkeld en waarover je geen zeggenschap hebt

Of een bepaalde titel onder de uitsluiting valt, hangt af van waar en hoe je hem publiceert. Leg concrete gevallen voor aan je juridisch adviseur of je regulator.

Wat gebeurt er als je het fout doet?

Elke lidstaat bepaalt zijn eigen sancties. De Europese toegankelijkheidswet noemt geen bedrag in euro.

Nationale sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn, en moeten gepaard gaan met herstelmaatregelen. De autoriteiten kijken naar hoe ernstig de tekortkoming is, hoeveel producten of diensten niet voldoen en hoeveel mensen getroffen zijn. (Artikel 30 van Directive (EU) 2019/882.)

Er is ook een informatieplicht. Dienstverleners moeten bekendmaken hoe hun dienst aan de toegankelijkheidseisen voldoet, in schriftelijke en mondelinge vorm die mensen met een handicap kunnen gebruiken. Die informatie hoort in de algemene voorwaarden of in een gelijkwaardig document. (Artikel 13 en bijlage V.)

Hoe houd je het bij zonder je team te verdrievoudigen?

Laat spraakherkenning de eerste versie maken en laat redacteuren die controleren en corrigeren vóór publicatie. Redacteuren besteden hun tijd dan aan nalezen in plaats van alles van nul te typen.

De Europese toegankelijkheidswet schrijft geen enkele methode voor en verbiedt er ook geen. Wat telt, is dat het resultaat aan de vier regels voldoet. Het rapport van de Commissie over de Richtlijn audiovisuele mediadiensten is SWD(2024) 4 final. Daarin staat dat verschillende lidstaten melden dat ze spraakherkennings- en ondertitelingstechnologie met succes inzetten.

Een werkbare controleflow telt vijf stappen:

1. Eerste versie. Spraakherkenning maakt getimede ondertitels.
2. Redactie. Een redacteur verbetert woorden, namen en regeleinden, en voegt de geluidsaanduidingen toe die je huisstijl vraagt.
3. Timing controleren. Speel de video af en controleer of elke ondertitel samenvalt met de spraak.
4. Levering controleren. Controleer of het volledige spoor in elke app en op elk toestel wordt afgespeeld, en of kijkers het kunnen inschakelen en aanpassen.
5. Bijhouden wat je deed. Noteer wat gecontroleerd is en wanneer. Dat interne logboek is niet het verslag. Daarnaast rapporteren aanbieders van mediadiensten op basis van artikel 7, lid 2, van de Richtlijn audiovisuele mediadiensten regelmatig aan hun nationale regulerende instantie of regulerend orgaan.

Undertitle kan dit hele proces ondersteunen en versnellen. Zo werk je efficiënt en bespaar je kosten.

Steek je zorgvuldigste controle in de plekken waar de regels het strengst zijn. Verschillende landen leggen de lat hoger voor nieuws en politieke debatten.

De officiële bronnen geven geen cijfer voor het aantal uren controle of voor het aantal redacteuren dat een bepaald volume vraagt. Meet je eigen cijfers voordat je je bezetting plant.

Wat hoort er op je checklist?

Gebruik deze lijst voor een eerste audit van één zender of app:

• Elke plek waar kijkers je programma's bekijken, is in kaart gebracht: website, apps, slimme televisie, settopbox en elektronische programmagids.
• Het volledige ondertitelspoor bereikt elk van die spelers.
• Ondertitels worden correct weergegeven op je belangrijkste toestellen.
• Ondertitels blijven synchroon na transcodering of montage, en wanneer reclameblokken worden ingevoegd.
• Kijkers kunnen ondertitels aan- en uitzetten en aanpassen hoe ze eruitzien.
• Je elektronische programmagids toont welke programma's ondertitels hebben.
• Je toegankelijkheidsinformatie is gepubliceerd.
• Je kent de regels van je land over hoeveel programma's ondertiteld moeten zijn.
• Als je je op de uitzondering voor een onevenredige last beroept, is de beoordeling schriftelijk vastgelegd en gedateerd.

Een verstandige volgende stap: loop deze lijst eerst door voor je drukste zender of app. Noteer waar ondertitels falen en hoe lang de controle per uur video duurt. Die twee cijfers tonen waar een werkwijze met een eerste versie en een controle de meeste tijd zou besparen.

Veelgestelde vragen

Boek een gratis demo

Wil je zien hoe Undertitle Engelse shows en films omzet naar Nederlandse ondertitels? We lopen het graag samen met je na.